7 – 8 Nisan 2010 tarihlerinde vuku bulan ve mevcut hükümetin düşürülerek yerine geçici bir hükümetin kurulmasıyla sonuçlanan iç olayları takip eden süreç içerisinde ülkenin güney bölgesindeki yaklaşık 220.000 nüfuslu Oş (Kırgızistan’ın ikinci büyük şehri) ile 75.000 nüfuslu Celalabat şehirlerinde yaşayan Kırgızlar ile Özbekler arasında iç çatışmalar çıkmıştır. Kırgızistan hükümeti merkezi Oş’un kontrolünü büyük ölçüde yeniden sağlasa da, komşu illerde çatışmalar yer yer sürmektedir. Güney Kırgızistan’daki diğer önemli şehir Celalabat’ta ise yağma, talan ve öldürmeler devam etmektedir. Ayrıca Güney Kırgızistan’daki kırsal alanlarda da ağır zayiat bilgileri alınmaktadır.

Kırgızistan Sağlık Bakanlığı’na göre 22 si Celalabat ve 92 si Oş şehrinde olmak üzere ölü sayısı toplamda 114, yaralı sayısı ise 1.300’ü geçmiş durumdadır. Uluslararası Kızılhaç Komitesi (ICRC) güvenlik kaygıları nedeniyle geçici hükümet tarafından açıklanan resmi ölü ve yaralı sayısının gerçek ölü ve yaralı sayısından çok daha az olduğunu belirtmiştir.

Onbinlerce insan yerlerinden edilmiş olsa da, bu insanlara ulaşmada yaşanan sıkıntılar nedeniyle tam rakamı (mülteciler ve yerlerinden edilmiş insanlar) vermenin zor olduğu ifade edilmiştir. Bunlardan bazıları göreceli olarak daha güvenli bölgelerde sığınma ararken, binlerce Kırgız ve Özbek ise kırsal alanlarda kendilerine sığınabilecekleri yerler aramaktadırlar. Bu arada birkaç bin Özbek ise Özbekistan sınırına doğru hareket etmektedir. Oş şehrindeki Özbek mahallelerinin çoğu evlerini terk etmişken, kalanlarda bulundukları yerlerde barikatlar kurmuş durumda olduklarından hükümet yardımlarından yararlanamamaktadırlar.

Özbekistan Hükümeti sınır boyunca mülteci kabul etmekte ise de güvenlik sınırlamaları nedeniyle bu çok yavaş ilerlemektedir. 13 Haziran akşamı itibari ile Özbekistan otoriteleri 45.000 kişinin sınırlarını geçtiğini deklare etmiştir. Bu insanların çoğu kadın ve çocuk iken, yaralı erkeklerin de sınırı geçtiği rapor edilmiştir. Birleşmiş Milletlerin Özbekistan’daki mukim koordinatörlüğüne göre mülteciler Andijan, Fergana ve Namangan eyaletlerindeki en az yedi bölgede kolektif olarak hep birlikte barındırılmaktadır. Gıda ve sağlık hizmetleri yerel hükümet otoriteleri tarafından Özbekistan Kızılay Derneği ve Acil Durum Bakanlığı desteğinde verilmektedir. Özbekistan Hükümeti Uluslararası yardım çağrısında bulunmuş ve sadece beş günlük tedarikleri olduğunu uluslararası kamuoyuna ilan etmiştir.

B. İNSANİ İHTİYAÇLAR VE MÜDAHALE:

Sağlık: Yaralı sayısı artmaya devam ederken hastanelerde ve kliniklerde yatarak tedavi gören sayısı 754 olmakla beraber ayakta tedavi görenlerin sayısı ise 561 olarak kaydedilmiştir. Hükümet silah yaralanmalarında kullanılan antibiyotikler ve ilaçlarla birlikte Oş hastanelerinde görevlendirilmek üzere 49 sağlık personelini bir uçakla bölgeye görevlendirmiştir. Hastanelerde yatan insanlar için öncelikli ihtiyaç halen gıda ve ilaç ( antibiyotik, analjezik ve dezenfektan, ameliyat elbisesi ve yara dikiş seti ) olarak belirlenmiştir. ICRC’ye göre Kırgız-Özbek sınırında anlık oluşturulan kamplarda yaşayan insanların sağlık konusunda ihtiyaçları her geçen saat daha da artmaktadır.

Gıda: Gıda güvenliği ve mevcudiyeti, halen Oş şehrinde kritik bir husus olarak göze çarpmaktadır. Şehirde bazı dükkânların hala açık olduğu bildirilse de, gıda stoklarının birkaç güne kadar tükeneceği sanılmaktadır.

Acil Hizmetler Bakanlığı ve ülkedeki yerel kuruluşlar, belli başlı kuruluşlar için sürekli Oş şehrine gıda ulaştırmaktadır. Gıda Oş şehrine, Celalabat başta olmak üzere Naryn, Batken ve Talas şehirlerinden gönderilmektedir. Ulaşan gıda ve dağıtılan gıda hakkındaki net rakamlar halen belli olmamakla beraber, fırın ve büyük marketlerin çoğu hala kapalıdır. Hükümet stratejik buğday rezervlerinden 520 tonluk bir kısmı serbest bırakmış ve öğütülmek üzere değirmenlere göndermiştir. Dünya Gıda Programı 5 metrik ton yemeklik yağı hastanelere dağıtılmak üzere geçici hükümete göndermiştir.

Barınma ve Gıda Dışı Kalemler: Özbekistan otoriteleri mültecilerin çoğunu oluşturduğu geçici kamplarda barındırırken, bunlardan bazıları da akrabaları ile birlikte kalmakta ya da kamu binaları ile geçici olarak kurulmuş çadırlarda kalmaktadır. Şu ana kadar Kırgızistan da organize kurulmuş kamp yerleri bulunduğu bildirilmemiştir. Kırgızistan Kızılay Derneği’nden bir ekip hızlı bir tespit yapmak üzere Oş’a hareket etmiştir. Kırgızistan Kızılay Derneği yatak, battaniye ve yatak çarşafı başta olmak üzere gıda dışı kalemlerden oluşan yardım malzemelerini Oş’daki hastanelere göndermiştir. Kırgız Kızılayı ve UNHCR,  Oş ve Bişkek’de sınırlı barınma malzemelerine sahip olsa da, şu ana kadar detaylı bir ihtiyaç tespiti ve dağıtım henüz gerçekleşmemiştir.

Koruma: Halen hedef gözetilerek ölümle sonuçlanan saldırılar sürmektedir. ICRC bazı kesimlerden ciddi insan hakları ihlalleri olduğuna dair raporlar almıştır. Buna ilaveten iki gündür meydana gelen olayların bir sonucu olarak aile üyelerinin ayrılması konusunda kaygılarda artmaktadır.

Lojistik ve Haberleşme: İnsani yardımlara ulaşma konusundaki sıkıntılar halen ana kaygı olarak göze çarpmakta olup, insani yardım organizasyonları lojistik ve haberleşme kuruluşlarını aktive etmek konusunda mutabakat sağlamışlardır. Oş havaalanı yolunun güvenliği geçici hükümet tarafından alınmıştır. Dünya Gıda Programı bölgedeki insani yardım operasyonunu desteklemek için bir lojistik uzmanı görevlendirmiştir.

Koordinasyon: Geçici Hükümet Oş’da insani yardım operasyonunu koordine etmek üzere bir koordinasyon merkezi kurmuştur. Merkeze geçici hükümetin sosyal işlerden sorumlu bakanı başkanlık etmektedir. Acil Hizmetler Bakanlığı insani yardımın teslimi ve dağıtımı konusunda teknik destek sağlamak üzere atanmıştır.

Kırgızistan bölgede bir İnsani Yardım Ortaklığı (Disaster Response and Coordination Unit)-DRCU kurmuştur. Bu yapı Birleşmiş Milletler, Sivil Toplum Kuruluşları ve Birleşmiş Milletler Koordinatörünü destekleyen yerel olarak mukim donörleri içeren ve tüm uluslararası müdahaleyi koordine etmektedir. OCHA Birleşmiş Milletler Koordinatörünü desteklemek üzere bir insani yardım uzmanı görevlendirmiştir.

WHO ve UNICEF bölgeye Kırgızistan ofislerinden acil yardım uzmanları görevlendirmiştir.

C. TÜRK KIZILAYI’NIN MÜDAHALE FAALİYETLERİ:                                                                         

1.       Kriz Masasının Oluşturulması:

Söz konusu insani krize müdahalede bulunmak ve Kırgızistan Kızılayı ile işbirliği içerisinde mağdur duruma düşen insanlara insani yardım ulaştırmak üzere; Türk Kızılayı Afet Operasyon Merkezinde 13 Haziran 2010 tarihi itibariyle Kriz Masası oluşturulmuştur.

2.       Müdahale Ekibinin Gönderilmesi:

Kırgızistan Kızılay Derneği ve Birleşmiş Milletlerin Kırgızistan’da bulunan Daimi Ofisi ile yapılan görüşmeler ve bölgede halen devam etmekte olan insani krizin ulaştığı boyut göz önünde bulundurularak; Türk Kızılayı tarafından Kırgızistan’a ivedi olarak insani yardım malzemesi gönderilmesine karar verilmiştir. Bölgeye ulaşım imkânları araştırılarak, yardım malzemelerin en hızlı olarak sevk edilebilmesi için ilk aşama da 13 ton kapasiteli özel kargo uçağı kiralanmıştır. Yapılan malzeme planlaması çerçevesinde; AFOM, Marmara Bölge Afet Yönetim Müdürlüğü (MAFOM) ve Kızılay Altıntepe Tıp Merkezi stoklarında bulunan yaklaşık 13 ton ağırlığındaki gıda, mutfak seti, battaniye ve tıbbi malzemeden oluşan yardım malzemesi MAFOM’da yüklemeye hazır hale getirilmiştir.

Kırgızistan Kızılay Derneği ile koordine içerisinde Oş’ta ve Kırgızistan-Özbekistan sınır bölgesinde bulunan mağdur duruma düşmüş Kırgız ve Özbeklere dağıtılmak üzere yüklemeye hazır hale getirilen yardım malzemelerinin bir insani yardım delegesi eşliğinde 15 Haziran 2010 tarihinde saat 03.00’de İstanbul’dan Oş’a sevk edilmesi planlanmıştır. Bununla birlikte; bölgede yapılacak tespitler neticesinde uygun bir bölgede kurulmak üzere 500 ailelik çadırkent planlamaları yapılmıştır.